Het meetbare verschil in trapweerstand tussen een brandschone en een gortdroge fietsketting
Je staat bovenaan de Alpe d'Huez. Je hart bonkt, je benen branden. Elke watt telt.
Maar wist je dat je ketting, die simpele schakelkring, een dief kan zijn die stiekem vermogen van je steelt? Het is een verborgen strijd: de weerstand van je ketting. En die hangt enorm af van twee simpele factoren: of 'ie schoon is en of 'ie droog is. Laten we het hebben over wat er echt gebeurt onder die broekspijpen.
De fysica van kettingwrijving
Stel je voor dat je ketting een hoop kleine lagers is. Elke schakel moet soepel draaien over de tandwielen.
Als je ketting vies is, zit er een laagje zand en oud vet tussen die schakels. Dat is als fietsen door modder; je moet veel harder trappen. Dat zorgt voor rolweerstand en slijtage.
Het voelt alsof je een rem vasthoudt. Een smeermiddel is je geheime wapen.
Het vult de kieren en zorgt dat de metalen delen niet direct over elkaar schuren.
Volgens de fysica verlaagt een goed gesmeerde ketting de wrijvingscoëfficiënt aanzienlijk. Dit betekent dat je energie direct naar het achterwiel gaat, in plaats van dat het verloren gaat aan hitte en lawaai. Een brandschone en gesmeerde ketting kan je tot 5 watt schelen bij een zware klim. Dat is het verschil tussen een PR of net niet.
Testresultaten: Schoon vs Droog
Laten we concreet worden. Onderzoekers en fanatieke fietsers hebben dit getest. Ze lieten fietsers een steile klim oprijden met twee opstellingen.
Eerst met een ketting die vol zat met oude olie en stof.
Daarna met een ketting die netjes was schoongemaakt en ingevet. Het wattage dat nodig was om dezelfde snelheid te houden, werd gemeten.
Een vers gesmeerde ketting kan tot 5 watt besparen bij een klim.
Het resultaat was duidelijk. Op een klim van 4 kilometer was het vermogensverschil ongeveer 5 watt bij een identieke tijd. Dat klinkt misschien niet veel, maar op een zware rit telt elk beetje.
Een droge ketting maakt een hard, droog geluid. Je hoort hem letterlijk protesteren.
Dat geluid is de energie die je verliest. Het is een waarschuwing dat je ketting honger heeft.
Smeermiddelen: Wax vs Olie
Wat smeer je erop? De keuze is reuze, maar de twee grootste spelers zijn wax en olie.
Wax is de favoriet voor de racefietsers die van schoon houden, maar wist je dat droge wax op je stadsfiets ketting ook ideaal is? Je lost de wax op in warm water of een specifieke vloeistof, en dompelt je ketting erin. Als het afkoelt, hardt het uit. Het resultaat?
Een ketting die niet plakt en enorm weinig wrijving heeft. Wax heeft een extreem lage wrijvingscoëfficiënt.
Het trekt bijna geen vuil aan. Ideaal voor droge zomerdagen. Olie (oftewel 'wet lube') is het traditionele spul. Dit is dikker en blijft plakken.
Het is beter voor natte, vieze omstandigheden omdat het de ketting beter beschermt tegen roest en modder. Zoek je het beste smeermiddel voor je e-bike ketting in de regen? Dan is dit de juiste keuze. Het nadeel? Het trekt stof aan en maakt je fiets vies. Kies je voor snelheid en schoon, dan is wax je vriend.
Onderhoud voor optimale prestaties
Een goede smeerbeurt begint met een schone lei. Je kunt geen wax op een vette ketting gooien; dat werkt niet.
De boel ontvetten is essentieel. Gebruik een ontvetter als Muc-Off Drivetrain Cleaner of simpel afwasmiddel met water.
Poets het grondig met een borstel tot het echt schoon is. Spoel het goed na en laat het volledig drogen. Echt droog. Daarna pas breng je het smeermiddel aan.
Bij wax dompel je de ketting onder of breng je het aan met een kwastje en laat je het uitharden. Bij olie draai je de ketting rond en breng je een druppel op elke schakel aan.
Veeg overtollige olie na tien minuten weg om te voorkomen dat het vuil aantrekt. Regelmaat is key. Een ketting die elke 300-500 km gesmeerd wordt, gaat jaren mee.
Wanneer is je ketting 'gortdroog'?
Hoe weet je nu of je ketting toe is aan een beurt?
Je hoeft geen expert te zijn. Je oren en ogen zijn je beste meetinstrument. Een gortdroge ketting maakt een schel, piepend geluid. Het klinkt alsof je over een roestige schuurdeur fietst.
Vooral bij het schakelen of als je rustig trapt, hoor je het duidelijk. Kijk ook even goed naar de schakels.
Zijn ze dof en lichtgrijs in plaats van glanzend? Zit er een fijn, grijs stoflaagje op de ketting dat eruitziet als fijn zand?
Dat is het resultaat van wrijving en slijtage. Als je met je vingernagel over de schakel krabt en er komt niets vettigs af, maar alleen stof, dan is je ketting kurkdroog. Tijd om direct in te grijpen.
Veelgestelde vragen
Goed, je bent er bijna. Maar er blijven altijd vragen rond dit onderwerp hangen.
Hoeveel watt winst levert een gesmeerde ketting op?
Hieronder de antwoorden op de meest voorkomende vragen van fietsers zoals jij. Uit tests blijkt dat een goed gesmeerde ketting ongeveer 5 watt bespaart ten opzichte van een droge ketting tijdens een inspanning (zoals een klim).
Is wax beter dan olie voor mijn ketting?
Dat lijkt weinig, maar het voelt alsof je een stuk lichter trapt. Voor de meeste race- en gravelrijders is wax superieur. Het heeft een lagere wrijving en trekt minder vuil aan. Olie is soms beter voor extreem natte en modderige omstandigheden, maar maakt je ketting sneller vies.
Hoe maak ik mijn ketting het beste schoon?
Gebruik een kettingreiniger of milde ontvetter. Borstel het vuil weg.
Wat gebeurt er als ik mijn ketting niet smeer?
Spoel het goed af en zorg dat de ketting volledig droog is voordat je nieuw smeermiddel aanbrengt. Een droge ketting zorgt voor extra wrijving en slijtage. Je ketting rekt op, je tandwielen slijten sneller en het gaat kraken.
Moet ik mijn ketting ontvetten voor wax?
Op den duur kan de ketting breken. Ja, absoluut.
Wax hecht alleen aan een volledig ontvette ketting. Zit er nog vet op, dan haalt de wax er niets uit en blijft het plakken.